Nghệ thuật biểu diễn và “cuộc chơi” công nghệ
 Công nghệ đang tạo “làn gió” mới cho các chương trình nghệ thuật biểu diễn. |
Công nghệ “đòn bẩy” để nghệ thuật biểu diễn cất cánh
Dẫn chứng về việc đưa công nghệ số vào nghệ thuật biểu diễn, TS nghệ thuật Cao Xuân Ngọc cho biết, việc áp dụng công nghệ số trong chương trình Ionah được kết hợp nhuyễn tới mức đúng từng nốt nhạc giữa diễn viên với khung cảnh của màn hình cong đang trình chiếu. Những biểu cảm của diễn viên ở từng trường đoạn, phối kết hợp nhuần nhuyễn, ăn săm với cảnh thiết kế điện tử... đem lại hiệu ứng thẩm mỹ rất tốt cho người xem.
Hay như trong chương trình hầu đồng Tứ phủ của nhóm xã hội hóa, do đạo diễn Việt Tú khai thác, sở dĩ đứng vững được cả chục năm tại Hà Nội cũng nhờ rất nhiều vào tiết tấu có sự ăn khớp kỳ diệu giữa người diễn và cảnh tái tạo ở màn hình... Có thể nói, với công nghệ mới, đạo diễn kiểm soát được hình ảnh ở từng giây, phối hợp chặt chẽ với diễn xuất của diễn viên. Việc diễn xuất của các diễn viên kết hợp chặt chẽ với màn hình, đôi khi tương tác với những tình huống được chiếu trên màn hình đã thực sự tạo ra hiệu quả thẩm mỹ cao cho các vở diễn.
Gần đây, những chương trình mang tính sự kiện lớn nhân các dịp kỷ niệm của các tổng đạo diễn có tài năng, có được nhận thức về hiệu quả, vai trò của công nghệ số đã thành công, đem tới những ấn tượng sâu đậm cho người xem. Đó là những chương trình nghệ thuật thực cảnh, bán thực cảnh, sân khấu hóa sự kiện... Sự hiện diện của những công nghệ như 3D Mapping, Hologram, hệ thống đèn Kinetic…
TS nghệ thuật Cao Xuân Ngọc cho rằng, kỹ thuật số đã làm biến đổi quá trình sáng tạo văn học, nghệ thuật, đặc biệt là tạo ra sự thay đổi về mối tương tác nhiều chiều trong chuỗi tác động qua lại giữa người sáng tạo - tác phẩm - người thưởng thức. Việc áp dụng công nghệ, nhất là công nghệ kỹ thuật số vào sáng tạo nghệ thuật biểu diễn đã trở thành yêu cầu mang tính cấp bách, bắt buộc, bởi khán giả ngày nay có những đòi hỏi khắt khe hơn với yêu cầu cao về kỹ thuật diễn cũng như sự công phu trong công nghệ kết hợp để đẩy mạnh yếu tố thị giác... Chưa kể, trong cách mạng công nghệ mới, những thành tựu của khoa học chắp cánh cho người sáng tạo thỏa sức bay trong bầu trời nghệ thuật, nếu biết vận dụng những món quà mà thời đại mới mang tới.
Theo PG.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch, trong thế kỷ 21, công nghệ đã làm thay đổi cách nhìn, phương pháp, hình thức thể hiện cũng như góp phần quan trọng giúp cho nghệ thuật biểu diễn lan tỏa giá trị, tạo sự đa dạng về hình thức tiếp cận, thu hút nhiều hơn mọi tầng lớp khán giả ở các môi trường, không gian khác nhau.
Hiện nay, hàng trăm phần mềm từ đơn giản đến phức tạp được phát triển, đang tạo nên nhiều sự lựa chọn cho đội ngũ sáng tạo nghệ thuật. Công nghệ đã tạo ra nhiều hiệu ứng, hiệu quả mới. Nhiều thể loại, hình thức nghệ thuật được hưởng lợi, có triển vọng để phát triển mạnh mẽ, không chỉ trong nước mà còn lan tỏa ra nước ngoài.
 Mặc dù đem lại những trải nghiệm hấp dẫn, thu hút khán giả nhưng quá trình ứng dụng công nghệ vào nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. |
Những điểm nghẽn trong “cuộc chơi” công nghệ
Trong bối cảnh thị hiếu công chúng ngày càng thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là sự nổi lên của thế hệ khán giả trẻ, công nghệ trở thành yếu tố quan trọng giúp nghệ thuật biểu diễn gia tăng sức hấp dẫn. Các chương trình biểu diễn hiện đại không chỉ đơn thuần là “xem” mà còn là “trải nghiệm”. Bên cạnh đó, công nghệ số còn hỗ trợ mạnh mẽ trong khâu sản xuất và phân phối. Việc sử dụng phần mềm thiết kế sân khấu 3D, phân tích dữ liệu khán giả hay livestream biểu diễn đã giúp các đơn vị nghệ thuật tối ưu hóa chi phí, đồng thời mở rộng thị trường…
Tuy nhiên, dù tiềm năng là rất lớn, nhưng thực tế cho thấy quá trình ứng dụng công nghệ vào nghệ thuật biểu diễn tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Theo TS Trần Thị Minh Thu (Trưởng Ban Nghiên cứu nghệ thuật - Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam), công nghệ đã tạo sự thay đổi và phát triển trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, mở ra nhiều cơ hội mới cho sáng tạo, sản xuất, phân phối và trải nghiệm nghệ thuật.
 Cần có những hỗ trợ để các đoàn nghệ thuật có nguồn đầu tư đồng bộ. |
Trong thực tế, việc ứng dụng công nghệ 4.0 vào lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn còn nhiều hạn chế. Nguyên nhân một phần vì sử dụng khó, chi phí vận hành cao, phần nữa là vì cơ sở vật chất và trang thiết bị của nhiều đơn vị nghệ thuật đã lạc hậu hoặc không được đầu tư đồng bộ… Bên cạnh đó, đội ngũ nhân sự kỹ thuật ở nhiều nhà hát còn chưa nắm chắc cách vận hành các công nghệ mới. Một số chương trình áp dụng công nghệ mới thì chưa đảm bảo tính nghệ thuật, tương tác, thiên về trình chiếu hình ảnh; dẫn đến hiệu quả chưa cao. Thị trường công nghiệp biểu diễn ở nước ta cũng vì thế chưa phát triển xứng với tiềm năng sẵn có.
Đồng quan điểm, TS Phạm Việt Hà (Vụ Khoa học, Công nghệ, Đào tạo và Môi trường - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cũng cho rằng, hạn chế lớn nhất trong việc tiếp cận và ứng dụng khoa học công nghệ trong biểu diễn của các đơn vị nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay là về hạ tầng công nghệ. Phần lớn các nhà hát, sân khấu đều trong tình trạng thiếu hụt thiết bị hiện đại như hệ thống âm thanh, ánh sáng đạt chuẩn quốc tế, màn hình trình chiếu lớn, công nghệ AR/VR, Hologram… Các đơn vị nghệ thuật hiện cũng phải đối mặt với việc thiếu nguồn nhân lực công nghệ - nghệ thuật chất lượng cao. Tâm lý e ngại đổi mới của một bộ phận nghệ sỹ, đạo diễn, nhà quản lý và việc chưa định hình rõ ràng thị trường nghệ thuật công nghệ số cũng gây ra một số khó khăn cho việc tăng cường ứng dụng công nghệ 4.0 vào lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn…
Từ những bất cập xuất phát từ thực tiễn, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, một trong những yếu tố then chốt để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ 4.0 vào lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn là phải nâng cao nhận thức của các cấp quản lý, nghệ sỹ, khán giả và toàn xã hội về vai trò của khoa học công nghệ trong sáng tạo và trình diễn nghệ thuật, nhìn nhận công nghệ như một công cụ hỗ trợ sáng tạo, truyền tải và mở rộng không gian biểu diễn. Chuyên gia cũng kiến nghị Chính phủ và các tổ chức văn hóa cần có phương án cung cấp các khoản tài trợ hoặc vay ưu đãi để các đoàn nghệ thuật tiến hành đầu tư vào công nghệ. Các mô hình gọi vốn cộng đồng cũng có thể được khuyến khích. Ngoài ra, cần áp dụng chính sách giảm thuế cho các doanh nghiệp công nghệ hỗ trợ nghệ thuật biểu diễn để thu hút đầu tư vào lĩnh vực này.
Nghệ thuật biểu diễn đang đứng trước một bước ngoặt lớn trong kỷ nguyên số. Và “cuộc chơi” công nghệ trong nghệ thuật biểu diễn không chỉ là câu chuyện của thiết bị hay kỹ thuật, mà là bài toán tổng thể về chiến lược phát triển, về con người và về cách thức gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa. Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ, công nghệ sẽ trở thành “đôi cánh” đưa nghệ thuật biểu diễn bay cao.
Vân Anh
Nguồn https://daidoanket.vn/